Kubernetes म्हणजे काय आणि त्याची मूल संकल्पनाएं काय आहेत?

Question

IT Interview Practice · Accepted Answer

**Kubernetes (K8s)** हा प्रमुख **कंटेनर ऑर्केस्ट्रेशन** प्लॅटफॉर्म आहे — हा मशीनच्या क्लस्टरवर कंटेनरीकृत अनुप्रयोगांचे तैनाती, स्केलिंग आणि व्यवस्थापन स्वयंचलित करतो. त्याच्या मूल संकल्पनाएं (पॉड्स, डिप्लॉयमेंट्स, सेवाएं, इत्यादी) समजून घेणे हे स्केलवर कंटेनर चलवण्यासाठी महत्त्वाचे आहे.

## Kubernetes काय करते

```text
Kubernetes manages containers across a CLUSTER of nodes (machines), providing:
  → SCHEDULING (place containers on nodes), SELF-HEALING (restart failed containers),
    SCALING (up/down, auto), ROLLING UPDATES/rollbacks, SERVICE DISCOVERY,
    LOAD BALANCING, CONFIG/SECRET management, STORAGE orchestration
→ DECLARATIVE: you describe the DESIRED STATE; K8s continuously makes reality match it.
```

## मूल संकल्पनाएं

```text
POD       → the smallest deployable unit: one (or a few tightly-coupled) containers
            sharing network/storage. K8s schedules pods (not bare containers).
DEPLOYMENT→ declares desired pods (replicas) for a stateless app; manages rollouts,
            scaling, self-healing (recreates pods to match the desired count).
SERVICE   → a stable network endpoint + load balancing for a set of pods (pods are
            ephemeral with changing IPs; a Service gives a stable name/IP).
INGRESS   → routes external HTTP(S) traffic to services (with rules, TLS).
CONFIGMAP / SECRET → inject configuration / sensitive data into pods.
NAMESPACE → virtual cluster partitioning (isolate environments/teams).
NODE      → a worker machine; the CONTROL PLANE manages the cluster.
```

## घोषणात्मक मॉडेल

```yaml
# describe DESIRED state in YAML; K8s makes it so (and keeps it so)
apiVersion: apps/v1
kind: Deployment
spec:
  replicas: 3                  # "I want 3 instances" → K8s ensures 3 are always running
  # if a pod dies, K8s creates a new one; if a node fails, pods move
```

## हे का महत्त्वाचे आहे

Kubernetes आणि त्याच्या मूल संकल्पनाएं समजून घेणे हे **स्केलवर कंटेनरीकृत अनुप्रयोग चलविण्यासाठी** महत्त्वाचे वरिष्ठ-स्तरीय ज्ञान आहे, कारण Kubernetes हा प्रमुख, उद्योग-मानक ऑर्केस्ट्रेशन प्लॅटफॉर्म आहे जो आधुनिक क्लाउड-नेटिव्ह तैनातीचा आधार आहे.

**Kubernetes काय करते** हे समजून घेणे — शेड्यूलिंग, स्व-हीलिंग, स्केलिंग, रोलिंग अपडेट्स, सर्व्हिस डिस्कव्हरी आणि क्लस्टरवर लोड बॅलेन्सिंग स्वयंचलित करणे, सर्व **घोषणात्मक मॉडेलद्वारे** जेथे तुम्ही इच्छित स्थिती वर्णन करता आणि Kubernetes सतत वास्तविकता त्याशी जुळवून घेतो — हे त्या शक्तिशाली ऑपरेशनल क्षमता आणि त्याच्या मूलभूत दृष्टिकोण प्रदान करते.

**मूल संकल्पनाएं** समजून घेणे Kubernetes सह कार्य करण्यासाठी आवश्यक आहे: **पॉड्स** (सर्वात लहान तैनातीयोग्य एकक, कंटेनर्स गोल करणे), **डिप्लॉयमेंट्स** (इच्छित प्रतिकृती घोषित करणे आणि रोलआउट्स, स्केलिंग आणि स्टेटलेस अॅप्ससाठी स्व-हीलिंग व्यवस्थापित करणे), **सेवाएं** (स्थिर नेटवर्क एंडपॉइंट्स आणि प्रणोदक पॉड्सचे लोड बॅलेन्सिंग प्रदान करणे — पॉड आयपी बदलण्याची समस्या सोडविणे), **ingress** (बाह्य ट्रॅफिक रूट करणे), **ConfigMaps/Secrets** (कॉन्फिगरेशन आणि संवेदनशील डेटा इंजेक्ट करणे), आणि **नेमस्पेसेस** (क्लस्टर विभाजित करणे) — हे कोणत्याही Kubernetes अनुप्रयोगाचे बिल्डिंग ब्लॉक्स आहेत.

**घोषणात्मक मॉडेल** (इच्छित स्थिती निर्दिष्ट करणे जसे की "3 प्रतिकृती" आणि Kubernetes ला ती राखू द्या, अयशस्वी पॉड्स स्वयंचलितपणे पुनः तयार करणे) हे एक महत्त्वाचे संकल्पनात्मक बदल आहे जो स्व-हीलिंग आणि विश्वसनीय ऑपरेशन्स सक्षम करते.

Kubernetes हा कंटेनर ऑर्केस्ट्रेशनसाठी व्यावहारिक-मानक आहे (क्लाउड-नेटिव्ह अनुप्रयोगांसाठी स्केलवर व्यापकपणे वापरला जातो), आणि त्याच्या मूल संकल्पनाएं आणि घोषणात्मक मॉडेल समजून घेणे आधुनिक उत्पादन वातावरणांमध्ये कंटेनर्स तैनात आणि व्यवस्थापित करण्यासाठी आधारभूत आहे, Kubernetes मूलभूत ज्ञान हे महत्त्वाचे वरिष्ठ-स्तरीय ज्ञान आहे — आधुनिक अवसंरचना भूमिकांसाठी हळूहळू आवश्यक बनत आहे, कंटेनरीकृत अनुप्रयोग विश्वसनीयपणे स्केलवर कसे चालवायचे हे फ्रेम करते आणि ऑर्केस्ट्रेशन प्लॅटफॉर्मसह कार्य करण्यासाठी संकल्पनात्मक आधार प्रदान करते जो क्लाउड-नेटिव्ह तैनातीवर वर्चस्व गाजवतो.

Kubernetes काय करते

मूल संकल्पनाएं

घोषणात्मक मॉडेल

हे का महत्त्वाचे आहे

संबंधित प्रश्न