PostgreSQL चा बॅकअप आणि रिकव्हरी कसे करावी?

Question

Accepted Answer

PostgreSQL अनेक **बॅकअप** पद्धती ऑफर करते — लॉजिकल बॅकअप (`pg_dump`) आणि फिजिकल बॅकअप (बेस बॅकअप + WAL **पॉइंट-इन-टाइम रिकव्हरी** साठी). डेटा नुकसान होण्यापासून संरक्षण करणे हा एक घन बॅकअप-आणि-रिकव्हरी धोरण आवश्यक आहे, आणि महत्वाचे म्हणजे, **बॅकअप अवश्य तपासले जावेत**.​

## लॉजिकल बॅकअप — pg_dump

```bash
# pg_dump — dumps a database as SQL (or a custom archive) — portable, flexible
pg_dump -U user -d mydb -F c -f backup.dump      # custom format (compressed, flexible restore)
pg_dump -U user -d mydb > backup.sql              # plain SQL
pg_dumpall > all.sql                              # ALL databases + roles

# restore
pg_restore -U user -d mydb backup.dump            # from custom format
psql -U user -d mydb -f backup.sql                # from plain SQL
```

`pg_dump` डेटाबेसचा लॉजिकल बॅकअप (SQL किंवा आर्काइव्ह) तयार करते — पोर्टेबल (विविध व्हर्जन/सर्व्हरवर पुनः स्थापनयोग्य), लहान डेटाबेसेस, माइग्रेशन आणि निवडक बॅकअपसाठी उपयुक्त. परंतु हा पॉइंट-इन-टाइम स्नॅपशॉट आहे (सतत रिकव्हरी नाही).

## फिजिकल बॅकअप + पॉइंट-इन-टाइम रिकव्हरी (PITR)

```text
For larger/critical databases: a BASE BACKUP (a copy of the data files) + continuous
archiving of the WAL (write-ahead log) → enables POINT-IN-TIME RECOVERY:
  ✓ Restore the base backup, then REPLAY WAL up to ANY point in time
  ✓ Recover to JUST BEFORE a disaster (e.g. an accidental DROP TABLE at 2:47pm)
→ Tools: pg_basebackup, WAL archiving, and tools like pgBackRest / Barman automate this.
```

**PITR** शक्तिशाली आहे: WAL सतत आर्काइव करून, तुम्ही कोणत्याही क्षणी रिकव्हर करू शकता — फक्त शेवटच्या बॅकअपवर नाही — जे आपत्तीपासून डेटा नुकसान कमी करण्यासाठी आवश्यक आहे.

## बॅकअप धोरण आवश्यकताएं

```text
✓ Regular, AUTOMATED backups (scheduled, not manual/forgotten)
✓ Store backups OFF the database server (and offsite / cloud) — survive hardware failure
✓ Retention policy (keep daily/weekly/monthly as needed)
✓ Combine: periodic base backups + continuous WAL for PITR (critical data)
✓ Backups from a REPLICA to avoid loading the primary
```

## सर्वात महत्वाचा नियम: आपले बॅकअप तपासा

```text
⚠️ A backup you've never restored is NOT a reliable backup.
UNTESTED backups fail when you need them most (corrupt, incomplete, wrong process).
→ Regularly TEST restores to verify they actually work and you know the procedure.
```

## हे का महत्वाचे आहे

बॅकअप आणि रिकव्हरी PostgreSQL ला जबाबदारीपूर्वक चलवण्यासाठी **गंभीर** ज्ञान आहे — डेटा नुकसान (हार्डवेअर अपयश, भ्रष्टाचार, अनिच्छुक हटवणे, आपत्ती) विरुद्ध संरक्षण करणे हे कोणत्याही प्रोडक्शन डेटाबेसचे सर्वात महत्वाचे जबाबदारी आहे, म्हणून बॅकअप धोरण समजून घेणे आवश्यक आहे. पद्धती समजून घेणे आवश्यक आहे: **`pg_dump`** (लॉजिकल बॅकअप — पोर्टेबल SQL/आर्काइव्ह डंप, लहान डेटाबेसेस, माइग्रेशन आणि निवडक/क्रॉस-व्हर्जन बॅकअपसाठी उपयुक्त, परंतु फक्त पॉइंट-इन-टाइम स्नॅपशॉट) आणि **PITR सह फिजिकल बॅकअप** (बेस बॅकअप + सतत WAL आर्काइविंग, *कोणत्याही* क्षणी रिकव्हरी सक्षम करते — जे डेटा नुकसान कमी करण्यासाठी शक्तिशाली आहे, जसे अनिच्छुक `DROP TABLE` आधी रिकव्हर करणे, गंभीर डेटासाठी आवश्यक).

**धोरण आवश्यकताएं** समजून घेणे (नियमित स्वयंचलित बॅकअप, त्यांचे सर्व्हर आणि ऑफसाइट स्टोरेज, धारणा धोरण, बेस बॅकअप PITR साठी WAL सह एकत्रित करणे, गंभीर डेटावर, प्रतिकृतीवरून बॅकअप करणे) हे महत्वाचे ऑपरेशनल ज्ञान आहे.

सर्वात महत्वाचे म्हणजे, **बॅकअप अवश्य तपासले जावेत** — अपरीक्षित बॅकअप अविश्वसनीय आहे आणि अक्सर अगदी तेव्हा अपयश होते जेव्हा आवश्यक असते (भ्रष्टाचार, अपूर्ण डेटा, अपरिचित पुनर्स्थापन प्रक्रिया) — हे एक महत्वाचे, अक्सर दुर्लक्षित तत्त्व आहे: पुनर्स्थापन नियमितपणे तपासणे हेच बॅकअप धोरण अगदी विश्वसनीय बनवते.

डेटा नुकसान विनाशकारी असू शकते (आणि रिकव्हरी फक्त कार्यरत बॅकअपद्वारे शक्य आहे), आणि योग्य धोरण (योग्य बॅकअप पद्धती, न्यूनतम नुकसानासाठी PITR, ऑफ-साइट स्टोरेज, आणि महत्वाचे म्हणजे *तपासलेले* पुनर्स्थापन) संस्थाचा डेटा संरक्षित करते, PostgreSQL बॅकअप आणि रिकव्हरी समजून घेणे हे जबाबदारीपूर्वक डेटाबेस ऑपरेशनसाठी गंभीर सीनियर-लेव्हल ज्ञान आहे — एक उच्च-दांव जबाबदारी जेथे तपासलेल्या धोरण आणि अपरीक्षित धोरण यांच्यातील फरक आपत्तीपासून रिकव्हर करणे आणि डेटा कायमचे गमावणे यांच्यातील फरक असू शकता, हे प्रोडक्शन डेटाबेस चालवणाऱ्या कोणासाठीही आवश्यक, वारंवार प्रासंगिक विषय बनवते.