Saklı yordamlar (stored procedures) nedir ve ne zaman kullanmalısınız?

Question

Accepted Answer

Bir **saklı yordam** (stored procedure), veritabanında kaydedilmiş ve adıyla çalıştırılan SQL deyimleri (ve prosedürel mantık) kümesidir. Uygulama kodu yerine veritabanı *içinde* mantık çalıştırır. Gerçek yararları vardır ancak önemli ödünleşimleri de olduğu için ne zaman kullanılacağı gerçek bir tasarım kararıdır.

## Saklı yordam

```sql
-- define a procedure that encapsulates logic in the database
CREATE PROCEDURE transfer_funds(from_id INT, to_id INT, amount DECIMAL)
LANGUAGE plpgsql AS $$
BEGIN
  UPDATE accounts SET balance = balance - amount WHERE id = from_id;
  UPDATE accounts SET balance = balance + amount WHERE id = to_id;
  -- can include logic: conditionals, loops, error handling, transactions
END;
$$;

CALL transfer_funds(1, 2, 100);   -- execute by name
```

Saklı yordam SQL ve prosedürel mantığı (değişkenler, koşullar, döngüler, hata işleme) adlandırılmış, yeniden kullanılabilir bir veritabanı rutinine paketler. Fonksiyonlar benzerdir ancak bir değer döndürürler.

## Potansiyel faydalar

```text
✓ Performance — runs IN the database (no round-trips for multi-step logic); precompiled
✓ Reduced network traffic — one call vs many queries from the app
✓ Reusability — shared logic callable from multiple applications/clients
✓ Security — grant EXECUTE on a procedure without granting table access; reduces
  injection surface (parameterized)
✓ Consistency — centralize critical logic so all clients use the same implementation
```

## Önemli ödünleşimler (günümüzde neden birçok kişi bunlardan kaçınır)

```text
✗ Business logic in the DATABASE → harder to version-control, test, and maintain
  (logic split between app code and the database)
✗ Database-specific (PL/pgSQL vs T-SQL vs PL/SQL) → less portable, vendor lock-in
✗ Harder to debug than application code; weaker tooling
✗ Scaling — the database is often the hardest tier to scale; pushing logic there
  can increase its load
✗ Modern apps often prefer logic in the application layer (testable, portable, versioned)
```

## Ne zaman kullanılır

```text
✓ Performance-critical data-intensive operations (heavy multi-step DB logic, batch jobs)
✓ Logic that MUST be enforced at the DB level across multiple clients
✓ Reducing round-trips for operations involving many queries
✗ AVOID putting general business logic in procedures by default — modern practice
  usually favors the application layer (better testing, versioning, portability)
```

## Neden önemli

Saklı yordamları — ödünleşimlerini de içeren — anlamak değerli bir bilgidir çünkü gerçek faydaları ve gerçek dezavantajları olan gerçek bir mimari seçimi temsil ederler ve ne zaman kullanılacağını (ve ne zaman kullanılmayacağını) bilmek olgun yargıyı yansıtır.

Saklı yordamlar **performans yararları** (çok adımlı mantığı veritabanı içinde çalıştırmanın ağ gidiş dönüşlerini önlediği), azalan ağ trafiği, istemciler arasında yeniden kullanılabilirlik, güvenlik (tablo erişimi olmadan execute hakkı verme) ve merkezi tutarlılık sunabilir — bu da onları performans açısından kritik, yoğun veri işleme işlemleri, toplu işleme ve birden fazla uygulamada veritabanı düzeyinde uygulanması gereken mantık için uygun hale getirir.

Bununla birlikte, **önemli ödünleşimleri** anlamak eşit derecede önemlidir ve modern uygulamayı yansıtır: iş mantığını veritabanına koymak, onu sürüm kontrol etmeyi, test etmeyi ve bakımını yapmayı zorlaştırır (mantığı uygulama ve veritabanı arasında böler), sizi belirli bir veritabanının prosedürel diline bağlar (PL/pgSQL, T-SQL, PL/SQL — taşınabilirliği azaltır), hata ayıklaması daha zordur ve veritabanı katmanına yük ekler (çoğu zaman ölçeklendirmesi en zor olan).

Bu nedenlerle, **modern uygulama geliştirme sıklıkla iş mantığını uygulama katmanında tutmayı tercih eder** (test edilebilir, taşınabilir, sürüm kontrollü) saklı yordamlar yerine.

Temel fikir, **ne zaman kullanılacağı konusundaki yargıdır** — spesifik performans açısından kritik veya DB düzeyinde uygulama gereksinim olan durumlar için uygun, ancak iş mantığı için varsayılan olarak genellikle kaçınılır.

Saklı yordamlar birçok sistemde yaygın olduğu için (özellikle kurumsal/eski) ve hem avantajlarını hem de ödünleşimlerini (ve uygulama katmanı mantığına yönelik modern eğilimi) anlamak ses tarzında mimari kararlar almayı sağladığı için, saklı yordamları anlamak veritabanı tarafı ile uygulama tarafı mantığını tartabilme yeteneğini gösteren — anlamlı bir tasarım konusu ve mimari olgunluğu yansıtan bir konu — değerli kıdemli düzey bilgidir.