Node.js मध्ये मेमरी लीक कसे शोधू आणि ठीक कसे करू?

Question

Accepted Answer

एक **memory leak** हीं अशी मेमरी आहे जी यापुढे आवश्यक नाही परंतु कधीही मुक्त होत नाही, कारण काहीतरी अजूनही त्याचा संदर्भ ठेवते. वेळोवेळीने प्रक्रियेचा heap वाढतो जोपर्यंत तो मंद होतो किंवा क्रॅश होतो (out-of-memory). दीर्घकालीन Node सर्व्हरमध्ये, लीक हे उत्पादन समस्या एक गंभीर विषय आहे.

## सामान्य लीकचे स्रोत

```js
// 1. Unbounded caches / global collections that only grow
const cache = new Map();
app.get("/:id", (req, res) => { cache.set(req.params.id, data); }); // never cleared → grows forever

// 2. Forgotten event listeners (added repeatedly, never removed)
emitter.on("data", handler); // if added per-request and never removed → accumulates

// 3. Forgotten timers
setInterval(() => {...}, 1000); // never cleared, holds references alive

// 4. Closures capturing large objects longer than needed
function outer() {
  const huge = loadBigData();
  return () => huge.length; // keeps `huge` alive as long as the closure lives
}
```

सामान्य थ्रेड हा असा आहे: एक पोहोचण्यायोग्य संदर्भ (एक global Map, एक live listener, एक running timer, एक closure) ऑब्जेक्टला garbage-collected होण्यापासून रोखते भरूनही ते यापुढे उपयोगी नाहीत.

## लीक शोधणे

```js
// 1. Watch heap growth over time — steady upward trend = likely leak
setInterval(() => {
  const { heapUsed } = process.memoryUsage();
  console.log(`heap: ${(heapUsed / 1e6).toFixed(1)} MB`);
}, 10000);
```

```bash
# 2. Heap snapshots — capture at two points, compare what grew
node --inspect app.js     # then use Chrome DevTools → Memory → heap snapshots
# or the heapdump / clinic.js tools
```

निदान प्रक्रिया: heap सतत वाढते याची पुष्टी करा (फक्त सामान्य चढ-उतार नाही), नंतर कार्यभार आधी/नंतर **heap snapshots** घ्या आणि तुलना करून कोण-कोणत्या ऑब्जेक्ट प्रकार जमा होत आहेत ते शोधा ("retained size" वाढत आहे).

## लीक ठीक करणे

```js
// ✅ bound caches with TTL/size limits (LRU)
import { LRUCache } from "lru-cache";
const cache = new LRUCache({ max: 1000, ttl: 1000 * 60 }); // evicts automatically

// ✅ always remove listeners and clear timers
emitter.off("data", handler);
clearInterval(timer);

// ✅ use WeakMap/WeakSet for metadata that shouldn't keep objects alive
const meta = new WeakMap(); // entries are GC'd when the key object is
```

लीक ठीक करणे हे कारणांचे प्रतिबिंब आहे: bounded caches (LRU with max size/TTL), नेहमी listener/timer निर्मिती साथ cleanup पेअर करा, आणि `WeakMap`/`WeakSet` वापरा object-keyed metadata साठी जे ऑब्जेक्ट्सला मेमरीमध्ये पिन करू शकत नाहीत.

## हे का महत्वाचे आहे

Memory leaks Node मध्ये विशेषतः धोकादायक आहेत कारण सर्व्हर **दीर्घकालीन** असतात — एक मंद लीक जी विकासात अदृश्य असते ते हळूहळू production प्रक्रियाचे कार्यक्षमता खराब करते आणि शेवटी क्रॅश करते (बहुतेक वेळा पुनः सुरू होते आणि in-flight work गमावते).

क्लासिक स्रोत (unbounded caches, un-removed listeners/timers, lingering closures) जाणून घेणे, त्यांची शोधसंख्या कसे करायची (heap monitoring + snapshot comparison with DevTools/clinic.js), आणि लीक ठीक करणे (bounded LRU caches, disciplined cleanup, `WeakMap`) हे Node सेवा विश्वसनीय आणि स्थिर ठेवण्यासाठी वेळोवेळीने अपरिहार्य आहे.