process object म्हणजे काय आणि ते काय करू शकते?

Question

Accepted Answer

**`process`** एक global object आहे जो **current Node.js process** बद्दल माहिती आणि नियंत्रण प्रदान करतो. हे तुमचे पर्यावरण, command-line arguments, I/O streams, lifecycle, आणि signals चे इंटरफेस आहे.

## Environment variables वाचणे

```js
process.env.NODE_ENV;        // "production" | "development"
process.env.DATABASE_URL;    // configuration & secrets injected by the environment
const port = process.env.PORT || 3000;
```

`process.env` हे configuration आणि secrets वाचण्याचा मानक मार्ग आहे (code च्या बाहेर सेट केले) — twelve-factor config चे केंद्र.

## Command-line arguments

```js
// node script.js --name=Ann
process.argv; // ["node", "/path/script.js", "--name=Ann"]
const args = process.argv.slice(2); // skip the first two
```

## Standard I/O streams

```js
process.stdout.write("output
");   // console.log writes here
process.stderr.write("error
");    // console.error writes here
process.stdin.on("data", (chunk) => { /* read input */ });
```

## Process lifecycle & exit

```js
process.exit(0);   // exit with success code (1 = error)
process.exitCode = 1; // preferred: set code, let the process finish naturally
process.pid;       // the process id
process.cwd();     // current working directory
process.uptime();  // seconds the process has run
```

## Signals & uncaught errors हँडलिंग (graceful shutdown / safety nets साठी)

```js
process.on("SIGTERM", () => { /* clean up, then exit — e.g. on container stop */ });
process.on("SIGINT", () => { /* Ctrl+C */ });
process.on("uncaughtException", (err) => { log(err); process.exit(1); });
process.on("unhandledRejection", (reason) => { log(reason); });
```

`SIGTERM`/`SIGINT` ऐकणे हा **graceful shutdown** कसे लागू करायचे याचा मार्ग आहे (in-flight requests पूर्ण करा, बाहेर येण्यापूर्वी DB connections बंद करा), आणि uncaught-error handlers हे last-resort safety nets आहे.

## इतर उपयुक्त सदस्य

```js
process.memoryUsage(); // heap stats (leak detection)
process.nextTick(cb);  // schedule a callback before the next event-loop phase
process.platform;      // "linux" | "darwin" | "win32"
```

## हे महत्वाचे का आहे

`process` हे तुमच्या प्रोग्रामचे त्याच्या runtime environment शी जोडणे आहे.

तुम्ही ते सतत वापरता: `process.env` द्वारे config/secrets वाचणे, CLI args हँडलिंग, आणि — production साठी महत्वाचे — graceful shutdown आणि last-resort error handlers साठी signals पकडणे.

याची समज configurable, robust, production-ready Node applications बनवण्यासाठी आवश्यक आहे.